مروری خلاصه بر تاریخ موسیقی
موسیقی را از نظر زمان و نحوه پیدایش و تکامل آن می توان به دوره های زیر تقسیم کرد :
بر اساس دورهٔ هنری پیدایش :
انسان های اولیه قبل از 3000 قبل از میلاد
قرون اولیه 3000 قبل از میلاد – 500 پس از میلاد
موسیقی قرون وسطی 500 – 1450 میلادی
موسیقی رنسانس 1450 – 1600 میلادی
موسیقی دوران باروک 1600 – 1750 میلادی
موسیقی کلاسیک 1750 1820 میلادی
موسیقی رمانتیک 1820 – 1910 میلادی
موسیقی مدرن 1910 – 2000 میلادی
موسیقی معاصر 2000 میلادی تا کنون
انسان های اولیه قبل از 3000 قبل از میلاد
موسیقی احتمالاً از صداهای طبیعی مانند آواز پرندگان، صدا زدن حیوانات و جریان آب سرچشمه می گیرد. انسان های اولیه از این صداها برای برقراری ارتباط، بیان احساسات و ایجاد ریتم استفاده می کردند.به احتمال زیاد می توان صدای انسان را به عنوان اولین ساز موسیقی معرفی کرد . . اولین آلات موسیقی احتمالاً از مواد طبیعی مانند چوب، سنگ و پوست حیوانات ساخته شده است. به عنوان مثال می توان به طبل، فلوت و جغجغه اشاره کرد . موسیقی در فرهنگ های باستانی، مانند سومری ها، مصری ها و یونانیان که از موسیقی برای مراسم و داستان سرایی استفاده می کردند، نقش مهمی داشت .
قرون اولیه 3000 سال قبل از میلاد 500 سال پس از میلاد
در این دوران ، یونان و روم نقش بسیار زیادی در توسعه و گسترش و پیشرفت موسیقی داشتند به عنوان مثال یونانی ها با استفاده از لیر ( چنگ رومی ) و همچنین سازی به نام آئولوس ( نی دوتایی ) آثاری را خلق می کردند . از موسیقی یونانی در نمایش ، رقص و اجتماعات استفاده می شد . موسیقی رومی نیز به شدت تحت تأثیر موسیقی یونانی قرار داشت و برای رویدادهای عمومی، مراسم و سرگرمی استفاده می شد .
موسیقی قرون وسطی 500 – 1450میلادی
موسیقی خلقشده در این دوران عمدتا در صومعهها و معابد اجرا میشد. پاپ گرگوری اول (۵۴۰ تا ۶۰۴ پس از میلاد) را به عنوان کسی که سرودهای گریگوری را با بهره گرفتن از متون مقدس به زبان لاتین خلق کرد، معرفی میکنند. موسیقی در این دوران بیشترین کارکرد آن در مراسمات مذهبی بود . اما به مرور زمان کلیسای اولیه مسیحیت سرود گریگوری را توسعه داد، سبکی مونوفونیک ( تک صدایی ) از موسیقی که از متون لاتین و ملودی های ساده استفاده می کرد . موسیقی در میان همه اقشار جامعه از دهقانان گرفته تا خانوادههای سلطنتی، رواج پیدا می کند. این دوره همچنین مصادف با خلق و ابداع و توسعه نت موسیقی است . تروبادورها، نوازندگان و شاعران دوره گرد، در جنوب فرانسه و ایتالیا ظهور کردند و درباره عشق، جوانمردی و زندگی درباری آواز می خواندند . تروبادورها به افرادی گفته میشد که در اروپای قرون وسطی در محدوده کشورهای فرانسه، آلمان و ایتالیا زندگی میکردند ، شعر میسرودند و خود آن را گسترش می دادند و آهنگین و زیبا می ساختند ( به صورت موسیقی در می آوردند ) . تروبادورها بربط ( عود ) مینواختند و در اشعارشان که بوی حماسه و عشق میداد ویژگیهایی از شعر فرهنگ عرب نمایان بود. بعضی بر این گمانند که ریشه واژه تروبادور از کلمه عربی طرب به معنای شادی است . در این دوره مویسیقیایی سازهایی همچون عود ( بربط ) و چنگ رواج داشت .
تصاویری از موسیقی قرون وسطی
تصویر عاشقانه اثر گوستاو دوره ( 1832-1883 ) از تروبادورهایی که به قیمت جنگ های صلیبی آواز می خوانند و چنگ می نوازند .
گروهی از تروبادور – برلین
موسیقی رنسانس 1450 – 1600 میلادی
دوره رنسانس شاهد پیشرفت و توسعه موسیقی از حالت مونوفونیک ( تک صدایی ) به حالت پلی فونیک ( چندصدایی ) بود که در آن ملودی های متعددی با هم خوانده می شدند و صدایی غنی تر ایجاد می کردند. مادریگال گونه ی مهم موسیقی و آواز غیر مذهبی بود که در این دوره در ایتالیا و انگلستان رایج شد . این آواز دارای هارمونی های پیچیده و متون شاعرانه ببا مضامینی عاشقانه بود . در این دوره سازهای مهمی از جمله خانواده ویلن و همچنین ساز ها بادی همچون ترومبون و باسون ابداع شد و همچنین کیبورد ها نیز محبوبیت پیدا کرد که این محبوبیت در ادامه منجر به خلق پیانو شد. در این دوره با توجه به ابداع سازهای مهم ، آواز همچنان منبع اصلی موسیقی برای آهنگسازان بود .
تصاویری از موسیقی دوره رنسانس
موسیقی دوران باروک 1600 – 1750میلادی
این دوره تعدادی از مشهورترین آهنگسازان موسیقی تاریخ و برخی از ساختههای محبوب آنها را برای ما به ارمغان آورده است. ایتالیا، آلمان، فرانسه و انگلستان در زمینه توسعه موسیقی عامهپسند که از دوران رنسانس آغاز شده بود، پیشگام شدند و هر کشوری از نظر سبک و پیچیدگی بر کشورهای دیگر تاثیر گذاشت. در این دوره گروهی از آهنگسازان اهل فلورانس ایتالیا اپرا را به عنوان یک فرم موسیقی ابداع کرده و توسعه دادند . اپرا ، شکلی از تئاتر موزیکال است و همانطور که گفته شد ، از کشور ایتالیا سرچشمه گرفت و در سراسر اروپا گسترش یافت و دارای دکورها، لباسها و موسیقی استادانه ای بود . ارکستر مدرن شروع به شکل گیری کرد و آهنگسازانی مانند باخ، هندل و ویوالدی برای گروه های بزرگ ، موسیقی نوشتند . همینطور آهنگسازانی مانند باخ و اسکارلاتی قطعاتی را خلق کردند که مهارت دستگاهی را به نمایش می گذاشت . همچنین این دوره از حیث ابداع و خلق ویولن مورد توجه است .
تصاویری از موسیقی دوران باروک
موسیقی کلاسیک1750 – 1820میلادی
در دوره کلاسیک پیشرفتهای قابل توجهی شکل گرفت که از جمله آنها میتوان به گسترش ارکستر به استفاده از سازهایی نظیر کلارینت، ترومبون و تیمپانی اشاره کرد. در این دوره کوارتتهای زهی (چهارنوازی) و اپرا محبوبیت بیشتری پیدا کردند و به فرم خاص و متمایز خود برای سرگرمی افراد بدل شدند. دوره کلاسیک عرصه ظهور پیانو بود که به واسطه صدای رساتر ، این ساز جایگزین هارپسیکورد دوران باروک شد. فرم سونات، یک ساختار موسیقایی، در این دوره پدیدار شد که با شروع، میانه و پایانی مشخص ، مشخص می شد . هایدن، موتسارت و بتهوون سمفونی هایی نوشتند که توانایی های ارکستر را به نمایش گذاشت . همانطور که اشاره شد این دوره زمان ظهور پیانو است و این ساز در این دوره از محبوبیت بالایی برخوردار شد که آهنگسازانی مانند موتزارت و بتهوون برای پیانو سولو ( تکنوازی ) موسیقی نوشتند .
تصاویری از دوران موسیقی کلاسیک
موسیقی رمانتیک 1820 – 1910 میلادی
در دوره رمانتیک شاهد بهبود بسیاری از سازها بودیم که به آنها گستره اجرایی بیشتری میداد. این پیشرفتها به آهنگسازان اجازه میداد تا آهنگهایی احساسیتر و استادانهتر خلق کنند .
آهنگسازانی مانند شوپن، لیست و برامس بر احساسات و بیان در موسیقی خود تأکید داشتند . آهنگسازانی مانند دووراک، اسمتانا و گریگ از موسیقی محلی و مضامین ناسیونالیستی الهام گرفتند . آهنگسازانی مانند مالر، اشتراوس و چایکوفسکی آثار ارکستری در مقیاس بزرگ نوشتند.
موسیقی مدرن1910-2000 میلادی
در این دوره سبک های موسیقی جاز و بلوز در ایالات متحده ظهور کردند و بر موسیقی عامه پسند تأثیر گذاشتند و راه را برای سبک راک اند رول را هموار کردند. توسعه ابزارهای الکترونیکی و فناوری ضبط، امکانات موسیقی را گسترش داد و در ادامه ژانرهایی مانند راک، پاپ و هیپ هاپ غالب شدند.
موسیقی معاصر2000میلادی تا کنون
در این دوره ظهور پلتفرم های موسیقی دیجیتال نحوه مصرف موسیقی را تغییر داده است . موسیقی از فرهنگ ها و ژانرهای مختلف قابل دسترس تر شده و آهنگسازان و هنرمندان همچنان مرزها را جابجا می کنند و فن آوری ها و سبک های جدید را در کار خود می گنجانند .
این مطالب مرور کوتاهی برتاریخ پیدایش و تکامل موسیقی در جهان است .
البته باید بدانیم که هر کشور و هر فرهنگی ، تاریخ و سیر تکاملی موسیقی خود را دارد که بسیار وسیع و گسترده است ؛ از جمله کشورمان ایران که سابقه ی بسیار طولانی را در موسیقی دارا است که در آینده به آن اشاره خواهیم کرد و گوشه ای از تاریخ موسیقی در ایران را برای شما عزیزان و همراهان شرح خواهیم داد .
گردآوری : مجموعه پاپ گیتار ایران
حسین رودگر آملی